Campanula – Symfonia Dzwonków w Twoim Domu i Ogrodzie

Campanula, powszechnie znana jako dzwonek, to roślina, która od wieków urzeka swoją subtelnością, ale i niezwykłą różnorodnością form i barw. Jej nazwa pochodzi od łacińskiego słowa *campana*, oznaczającego dzwon, co doskonale oddaje kształt jej uroczych kwiatów. Od delikatnych, miniaturowych odmian płożących, po okazałe, metrowe kępy – dzwonki oferują paletę możliwości dla każdego miłośnika zieleni. Choć wiele gatunków Campanula doskonale czuje się w gruncie, to właśnie uprawa w doniczkach, na balkonach i we wnętrzach, zdobywa coraz większą popularność. Pozwala to w pełni kontrolować warunki wzrostu, a także cieszyć się ich efemerycznym pięknem w dowolnie wybranej przestrzeni. W tym obszernym przewodniku zagłębimy się w świat dzwonków doniczkowych, odkrywając tajniki ich pielęgnacji, najpiękniejszych odmian i sposoby na to, by rozbrzmiewały kwiatami przez długi czas.

Campanula w Doniczce: Dlaczego Warto i Co Oferują Dzwonki?

Zanim przejdziemy do szczegółów uprawy, zastanówmy się, dlaczego Campanula w doniczce to wybór, który zasługuje na uwagę każdego ogrodnika – zarówno początkującego, jak i doświadczonego.

Botaniczne Podstawy i Różnorodność

Campanula należy do rodziny dzwonkowatych (Campanulaceae), liczącej ponad 400 gatunków rozmieszczonych głównie na półkuli północnej, w strefach umiarkowanych i podzwrotnikowych. Ich naturalne siedliska są niezwykle zróżnicowane – od górskich zboczy, przez lasy, aż po skaliste urwiska. Ta adaptacyjność sprawia, że wiele gatunków z powodzeniem przystosowało się do życia w pojemnikach. Kwiaty dzwonków występują w odcieniach błękitu, fioletu, bieli, a nawet różu, co pozwala na tworzenie niezwykłych kompozycji kolorystycznych.

Kluczowe Zalety Uprawy Doniczkowej

Uprawa dzwonków w doniczkach oferuje szereg unikalnych korzyści, które sprawiają, że stają się one idealnym wyborem zarówno do mieszkań, jak i na balkony czy tarasy:

* Mobilność i Kontrola Warunków: To jedna z najważniejszych zalet. Doniczki pozwalają na swobodne przenoszenie rośliny w zależności od pogody czy potrzeb (np. w przypadku upałów, przymrozków, czy konieczności zapewnienia okresu chłodu). Dla wielu dzwonków, zwłaszcza tych perennialnych, kluczowe jest zapewnienie chłodnego okresu spoczynku (w temperaturze poniżej 15°C, a nawet 5-10°C zimą), co w gruncie bywa trudne do precyzyjnego kontrolowania. W doniczce możemy po prostu przenieść roślinę do chłodniejszego pomieszczenia.
* Optymalne Podłoże i Drenaż: W doniczce mamy pełną kontrolę nad składem podłoża, co jest kluczowe, biorąc pod uwagę specyficzne wymagania dzwonków dotyczące przepuszczalności. Zastój wody to najczęstsza przyczyna niepowodzeń w ich uprawie, a w pojemniku łatwiej jest zapewnić idealny drenaż.
* Estetyka i Elastyczność Aranżacyjna: Dzwonki w doniczkach to doskonałe narzędzie do dynamicznego kształtowania przestrzeni. Mogą stanowić centralny punkt kompozycji, uzupełniać inne rośliny w skrzynkach balkonowych, lub dekorować parapety i stoły. Ich zwisające lub płożące formy idealnie sprawdzają się w wiszących koszach, tworząc malownicze kaskady kwiatów.
* Ograniczanie Problemów: Uprawa w pojemniku pozwala na łatwiejsze monitorowanie stanu rośliny pod kątem chorób i szkodników. W razie potrzeby, łatwiej jest odizolować chorą roślinę i podjąć działania zaradcze.
* Oszczędność Miejsca: Dla osób dysponujących ograniczoną przestrzenią, takich jak mieszkańcy bloków czy domów z małymi balkonami, doniczki są idealnym rozwiązaniem. Pozwalają na stworzenie bujnego ogrodu wertykalnego czy piętrowego.

Odmiany Campanula Idealne do Uprawy Doniczkowej: Przewodnik po Wyborze

Wybór odpowiedniej odmiany Campanula jest kluczowy dla sukcesu w uprawie doniczkowej. Istnieje wiele gatunków i kultywarów, które doskonale czują się w pojemnikach, różniąc się rozmiarem, pokrojem i wymaganiami. Oto przegląd najpopularniejszych i najbardziej polecanych:

* Campanula portenschlagiana (Dzwonek Dalmatyński): To absolutny faworyt wśród dzwonków doniczkowych i balkonowych. Pochodzi z górskich obszarów Dalmacji (Chorwacja). Charakteryzuje się niskim, płożącym wzrostem (zwykle do 15-20 cm wysokości) i tworzy gęste poduszki. Kwiaty, o intensywnym fioletowo-niebieskim kolorze, pojawiają się obficie od czerwca do sierpnia, a często powtarzają kwitnienie jesienią. Jest niezwykle odporna na zmienne warunki atmosferyczne, a nawet lekkie przymrozki, co czyni ją idealną na balkony i tarasy. Wymaga jasnego stanowiska, ale chronionego przed palącym słońcem w południe.
* Campanula carpatica (Dzwonek Karpacki): Kolejna niska odmiana, dorastająca do około 20-30 cm wysokości. Ceniona za duże, dzwonkowate kwiaty w odcieniach błękitu i bieli, które zdobią roślinę od czerwca do sierpnia. Pochodzi z Karpat, co świadczy o jej niezłej mrozoodporności (do strefy 3-4 USDA, czyli nawet do -30°C w gruncie, w donicy wymaga zabezpieczenia). Preferuje stanowiska słoneczne lub półcieniste i dobrze przepuszczalne podłoże. Dostępne są liczne kultywary, np. 'Blue Clips’ (niebieskie) czy 'White Clips’ (białe), charakteryzujące się zwartym pokrojem.
* Campanula isophylla (Dzwonek Równolistny, Dzwonek Gwiaździsty): Często spotykana w sprzedaży jako doniczkowa roślina pokojowa. Wyróżnia się delikatnymi, gwiaździstymi kwiatami w odcieniach błękitu, bieli lub różu, które pojawiają się przez całe lato. Jest to gatunek zwisający, idealny do wiszących koszy. Wymaga umiarkowanego oświetlenia i stale wilgotnego podłoża, ale bez zastojów wody. Jest mniej mrozoodporna niż dalmatyński czy karpacki, dlatego zazwyczaj uprawia się ją jako roślinę jednoroczną na zewnątrz lub jako wieloletnią roślinę domową.
* Campanula haylodgensis: Ta odmiana oferuje podwójne kwiaty, co dodaje jej niezwykłego uroku. Kwiaty są większe niż u C. isophylla i występują w odcieniach fioletu, błękitu i różu. Posiada zwarty, ale lekko płożący pokrój. Podobnie jak C. isophylla, najlepiej czuje się w półcieniu z jasnym, rozproszonym światłem i wymaga żyznego, przepuszczalnego podłoża oraz regularnego podlewania.
* Campanula glomerata (Dzwonek Skupiony): Choć często uprawiany w gruncie, niższe kultywary (np. 'Superba’ o wysokości 40-60 cm) nadają się również do dużych pojemników. Charakteryzuje się kulistymi skupieniami dzwonkowatych kwiatów na szczycie łodyg. Kwitnie wczesnym latem, a jego intensywny fioletowy kolor jest niezwykle wyrazisty.
* Campanula persicifolia (Dzwonek Brzoskwiniolistny): Wyższe odmiany tej Campanula (do 90 cm) mogą być uprawiane w bardzo dużych donicach. Charakteryzuje się delikatnymi, pastelowymi kwiatami w kształcie dzwonków, osadzonymi na długich łodygach. Preferuje półcień i żyzne, wilgotne podłoże.

Wybierając odmianę, zawsze sprawdzaj jej docelową wysokość i pokrój. Niskie, płożące dzwonki są idealne do małych doniczek i skrzynek, podczas gdy wyższe gatunki będą potrzebować większych pojemników, aby ich system korzeniowy mógł się swobodnie rozwijać.

Sekrety Pielęgnacji Campanuli w Pojemnikach: Od Podłoża po Idealne Stanowisko

Sukces w uprawie Campanuli w doniczce tkwi w zrozumieniu i zaspokojeniu jej podstawowych potrzeb. Precyzyjne podejście do podłoża, światła i temperatury jest kluczowe.

Podłoże – Fundament Zdrowia

Klucz do zdrowia Campanuli leży w odpowiednim podłożu. Dzwonki wymagają gleby, która jest jednocześnie żyzna, próchniczna, ale przede wszystkim – doskonale przepuszczalna. Zastój wody to wróg numer jeden, prowadzący do gnicia korzeni i chorób grzybowych.

* Idealny Skład: Najlepszym rozwiązaniem jest mieszanka ziemi uniwersalnej (najlepiej o lekko kwaśnym lub obojętnym pH, w zakresie 6.0-7.0) z dodatkami zwiększającymi przepuszczalność. Klasyczna proporcja to około 60-70% ziemi uniwersalnej, uzupełnionej o 30-40% materiałów rozluźniających, takich jak:
* Perlit: Lekki, porowaty materiał wulkaniczny, który doskonale zwiększa drenaż i napowietrzenie podłoża, jednocześnie magazynując nieco wody.
* Piasek gruboziarnisty: Zapewnia szybki odpływ wody i zapobiega zbrylaniu się ziemi.
* Wermikulit: Podobnie jak perlit, poprawia strukturę podłoża i jego zdolność do zatrzymywania wilgoci i składników odżywczych, ale w mniejszym stopniu niż perlit.
* Drobno zmielona kora sosnowa: Dodaje próchnicy i poprawia strukturę.
* Drenaż w Doniczce: Niezależnie od jakości podłoża, kluczowe są otwory drenażowe na dnie doniczki. Zawsze upewnij się, że pojemnik ma odpowiednie otwory. Dodatkowo, na dnie doniczki warto ułożyć warstwę drenażową (ok. 2-3 cm) z keramzytu, grubego żwiru lub potłuczonej ceramiki. To zapobiega zatykaniu się otworów i zapewnia, że woda nie zalega wokół korzeni.
* Wskazówka Eksperta: Zamiast gotowej mieszanki, możesz kupić ziemię do roślin kwitnących lub bylin i wzbogacić ją perlitem w proporcji 3:1 (3 części ziemi: 1 część perlitu). Taki zabieg znacząco poprawi zdrowie korzeni.

Stanowisko i Temperatura – Klucz do Kwitnienia

Campanula, podobnie jak wiele roślin pochodzących z górskich regionów, ceni sobie umiarkowane nasłonecznienie i niezbyt wysokie temperatury.

* Światło: Większość dzwonków najlepiej czuje się na stanowisku jasnym, ale z rozproszonym światłem, lub w lekkim półcieniu. Bezpośrednie, palące słońce, szczególnie w godzinach południowych (między 11:00 a 16:00), może powodować przypalenia liści, blaknięcie kwiatów i szybkie przesychanie podłoża. Na balkonie idealne będzie miejsce z ekspozycją wschodnią lub zachodnią. W pomieszczeniach postaw doniczkę na parapecie okna, ale nie bezpośrednio na południowym słońcu. Jeśli masz tylko południowe okno, odsuń roślinę nieco od szyby lub zastosuj firankę/żaluzje.
* Temperatura: Optymalna temperatura dla Campanuli w okresie wzrostu i kwitnienia to zakres 15-20°C. W wyższych temperaturach, zwłaszcza powyżej 25°C, roślina może szybciej przekwitać, gorzej zawiązywać pąki i być bardziej podatna na stres. Jeśli uprawiasz ją w gorącym klimacie lub podczas upałów, zadbaj o zwiększoną wilgotność powietrza i częstsze podlewanie. W okresie spoczynku (jesień/zima, zwłaszcza dla gatunków wieloletnich) dzwonki preferują chłodniejsze warunki, około 5-10°C. To pobudza je do obfitszego kwitnienia w kolejnym sezonie.

Wilgotność Powietrza – Dodatkowy Komfort

Choć Campanula nie jest aż tak wymagająca pod kątem wilgotności powietrza jak niektóre rośliny tropikalne, zapewnienie umiarkowanej wilgotności z pewnością jej posłuży, szczególnie w suchym klimacie lub podczas upałów.

* Podlewanie: (Szczegóły w kolejnej sekcji, ale tutaj jako kontekst wilgotności).
* Zraszanie: Okazjonalne zraszanie liści miękką, odstaną wodą o temperaturze pokojowej, zwłaszcza w upalne dni lub gdy powietrze jest suche (np. zimą w ogrzewanych pomieszczeniach), może pomóc. Unikaj zraszania w pełnym słońcu, by nie poparzyć liści.
* Podstawka z Kamieniami i Wodą: To sprawdzony sposób na lokalne zwiększenie wilgotności. Postaw doniczkę na podstawce wypełnionej warstwą keramzytu lub kamyków, a następnie wlej wodę tak, aby nie dotykała dna doniczki. Parująca woda będzie zwiększać wilgotność wokół rośliny.
* Nawilżacze Powietrza: W suchych mieszkaniach można rozważyć użycie nawilżacza powietrza, co będzie korzystne nie tylko dla Campanuli, ale i dla innych roślin domowych oraz dla zdrowia ludzi.

Kwitnienie i Zwalczanie Wyzwań: Jak Cieszyć się Długo i Zdrowo?

Prawidłowa pielęgnacja to klucz do długiego i obfitego kwitnienia dzwonków. Obejmuje ona regularne podlewanie, nawożenie, usuwanie przekwitłych kwiatów oraz szybkie reagowanie na pierwsze oznaki chorób i szkodników.

Podlewanie i Nawożenie – Odżywianie dla Kwitnienia

Campanula to roślina, która lubi stale wilgotne podłoże, ale panicznie boi się przelania. To delikatna równowaga.

* Podlewanie:
* Częstotliwość: Podlewaj Campanulę regularnie, gdy wierzchnia warstwa podłoża (około 1-2 cm) przeschnie. W okresie letnim, w zależności od temperatury i wilgotności powietrza, może to oznaczać podlewanie co 2-3 dni, a nawet codziennie w upały. Zimą, w okresie spoczynku i niższych temperatur, podlewanie należy znacznie ograniczyć – raz na tydzień lub rzadziej, tylko tyle, by podłoże całkowicie nie wyschło.
* Metoda: Podlewaj obficie, pozwalając wodzie swobodnie wyciec przez otwory drenażowe. Odczekaj 15-20 minut i wylej nadmiar wody z podstawki. Nigdy nie zostawiaj doniczki stojącej w wodzie na dłużej, gdyż prowadzi to do gnicia korzeni.
* Woda: Najlepiej używać odstałej wody o temperaturze pokojowej. Zimna, twarda woda prosto z kranu może być dla rośliny szokiem.
* Nawożenie:
* Rodzaj Nawozu: W okresie wegetacji i kwitnienia (od wiosny do końca lata) Campanula potrzebuje regularnego nawożenia. Stosuj nawozy płynne przeznaczone dla roślin kwitnących, o zrównoważonym składzie NPK, z nieco podwyższoną zawartością fosforu (P) i potasu (K), które wspierają rozwój kwiatów. Na przykład, nawozy o proporcjach NPK ok. 10-15-10 lub 7-10-7 będą odpowiednie.
* Częstotliwość: Nawoź co 2-3 tygodnie, rozcieńczając nawóz do połowy zalecanej przez producenta dawki. Lepiej nawozić częściej, ale mniejszymi dawkami, niż rzadko, ale silnie. Zimą, w okresie spoczynku, nawożenie całkowicie wstrzymaj.

Wspieranie Kwitnienia i Rejuvenacja – Sztuka „Deadheadingu”

Aby Campanula kwitła jak najdłużej i jak najobficiej, kluczowe jest regularne usuwanie przekwitłych kwiatów, czyli tzw. „deadheading”.

* Dlaczego to Ważne? Gdy kwiat przekwita, roślina zaczyna inwestować energię w produkcję nasion. Usuwając przekwitłe kwiaty, sygnalizujemy roślinie, że jej zadaniem jest dalsze kwitnienie, a nie tworzenie nasion. W ten sposób kierujemy jej energię na wytwarzanie nowych pąków kwiatowych.
* Jak to Robić? Obrywaj lub przycinaj pojedyncze przekwitłe kwiaty tuż nad zdrowym liściem lub pąkiem bocznym. W przypadku odmian o bardzo licznych, drobnych kwiatach (np. C. portenschlagiana), można przyciąć całe pędy, które już przekwitły, co pobudzi roślinę do wypuszczenia nowych odrostów i, być może, drugiego rzutu kwitnienia. Regularne deadheading może wydłużyć okres kwitnienia nawet o kilka tygodni, a niektóre dzwonki mogą kwitnąć bez przerwy od wiosny do jesieni.

Choroby i Szkodniki – Bądź Czuły na Sygnały

Campanula jest generalnie odporną rośliną, ale w nieodpowiednich warunkach uprawy może paść ofiarą chorób grzybowych lub szkodników. Kluczowa jest szybka reakcja.

* Choroby Grzybowe: Najczęściej wynikają z nadmiernej wilgotności podłoża, słabej cyrkulacji powietrza lub zbyt wysokiej wilgotności powietrza.
* Szara Pleśń (Botrytis cinerea): Pojawia się jako szary, puszysty nalot na liściach, łodygach i kwiatach, powodując ich gnicie.
* Mączniak Prawdziwy/Rzekomy: Biały nalot na liściach, wyglądający jak rozsypana mąka (prawdziwy) lub plamy na spodzie liści (rzekomy).
* Zgnilizna Korzeni: Pędy więdną, liście żółkną, a cała roślina obumiera, mimo wilgotnego podłoża. To efekt przelania.
* Zapobieganie i Leczenie: Przede wszystkim zapewnij odpowiedni drenaż i nie przelewaj rośliny. Upewnij się, że powietrze wokół rośliny swobodnie krąży (nie stawiaj doniczek zbyt ciasno). Usuwaj chore liście i resztki roślinne. W przypadku wystąpienia infekcji, zastosuj odpowiedni fungicyd (dostępne w sklepach ogrodniczych), najlepiej naturalny lub ekologiczny na początek (np. oparty na skrzypie polnym, czosnku, czy wyciągu z grejpfruta).
* Szkodniki:
* Mszyce: Małe owady, często zielone, czarne lub różowe, żerujące na młodych pędach i spodniej stronie liści, zniekształcając je.
* Przędziorki: Mikroskopijne pajęczaki, trudne do zauważenia gołym okiem. Ich obecność zdradzają drobne pajęczynki na liściach i żółte, drobne plamki. Liście stają się matowe i szarzeją.
* Mączliki (białe muszki): Małe, białe owady latające, żerujące na spodniej stronie liści, powodujące żółknięcie i opadanie liści.
* Zapobieganie i Leczenie: Regularnie kontroluj rośliny, zwłaszcza spodnią stronę liści. W przypadku niewielkiej inwazji, możesz próbować zmywać szkodniki silnym strumieniem wody lub przemywać liście roztworem wody z mydłem ogrodniczym (mydło potasowe). Skutecznym, naturalnym środkiem jest również olej neem. W przypadku silnej inwazji, konieczne może być zastosowanie insektycydu (biologicznego lub chemicznego, zgodnie z instrukcją producenta). Pamiętaj, aby zawsze stosować środki ochrony roślin z rozwagą i w rękawiczkach.

Całoroczna Ozdoba: Campanula na Balkonie, Tarasie i we Wnętrzu

Wszechstronność Campanuli sprawia, że jest doskonałym wyborem do aranżacji zarówno zewnętrznych, jak i wewnętrznych. Jej barwne kwiaty mogą harmonizować z różnorodnymi stylami dekoracyjnymi, dodając uroku każdej przestrzeni.

Campanula na Balkonie i Tarasie – Ogrodowe Inspiracje

Balkon i taras to idealne miejsca dla większości odmian Campanuli, szczególnie tych płożących i zwisających.
* Wybór Odmian: Na balkonie świetnie sprawdzą się C. portenschlagiana, C. carpatica, C. isophylla (jako roślina sezonowa) czy C. haylodgensis. Odmiany płożące doskonale prezentują się w misach, skrzynkach balkonowych, a zwisające – w wiszących koszach.
* Idealne Stanowisko: Jak wspomniano, dzwonki preferują miejsca z rozproszonym światłem. Na balkonie z ekspozycją południową konieczne będzie zapewnienie cienia w najgorętszych godzinach dnia (np. za pomocą markizy, parasola lub towarzyszących, wyższych roślin). Balkony wschodnie i zachodnie są zazwyczaj idealne.
* Ochrona przed Wiatrem: Kruche pędy Campanuli mogą być łatwo uszkodzone przez silne podmuchy wiatru. Umieść doniczki w miejscu osłoniętym lub blisko balustrady, która zapewni im częściową ochronę.
* Kompozycje Roślinne: Campanula świetnie komponuje się z innymi roślinami o podobnych wymaganiach, takimi jak:
* Petunie i Surfinie: Ich zwisające pędy tworzą dynamiczne kompozycje.
* Lobelie: Drobne kwiaty lobelii w odcieniach błękitu i fioletu pięknie uzupełniają dzwonki.
* Begonie: Odmiany o jasnych liściach i kwiatach mogą stworzyć kontrast.
* Pelargonie: Klasyczny wybór na balkon, który harmonizuje z prostotą dzwonków.
* Zioła: Lawenda, rozmaryn czy tymianek nie tylko urozmaicą kompozycję wizualnie, ale także wprowadzą przyjemny aromat i mogą odstraszać niektóre szkodniki.
* Wskazówka: Twórz aranżacje piętrowe, używając różnej wysokości pojemników i stojaków, aby dzwonki mogły spływać kaskadami.

Campanula we Wnętrzu – Ożywienie Domowej Przestrzeni

Niektóre odmiany dzwonków, zwłaszcza C. isophylla, są wręcz stworzone do uprawy domowej, choć inne mogą być sezonowo wprowadzane do wnętrz.

* Gdzie Postawić? Idealne miejsce to parapet okna wschodniego lub zachodniego, gdzie roślina otrzyma dużo rozproszonego światła. Na parapecie południowym należy ją osłonić przed słońcem. Unikaj miejsc bezpośrednio nad grzejnikami, które mogą przesuszać powietrze.
* Doniczki i Dekoracje: Campanula pięknie prezentuje się w ceramicznych doniczkach, wiklinowych koszach, a nawet w prostych, minimalistycznych osłonkach, które podkreślają jej naturalny urok.
* Kolorystyka: Kwiaty w odcieniach błękitu, fioletu, różu i bieli pasują do wielu stylów – od skandynawskiego, przez rustykalny, po nowoczesny. Białe dzwonki wprowadzą lekkość i elegancję, niebieskie i fioletowe dodadzą głębi i spokoju.
* Grupy Roślin: Stwórz małe kompozycje, łącząc doniczki z dzwonkami z innymi roślinami o ozdobnych liściach, takimi jak paprocie, bluszcz czy zielistka, co zwiększy wilgotność wokół nich i doda zieleni.
* Zimowanie w Domu: Perennialne odmiany dzwonków, które latem były na balkonie, mogą być zimowane w chłodnym, jasnym pomieszczeniu (np. nieogrzewanej werandzie, chłodnej sypialni) o temperaturze około 5-10°C, co zapewni im okres spoczynku niezbędny do obfitego kwitnienia w kolejnym sezonie. Ogranicz wtedy podlewanie.

Rozmnażanie i Najczęściej Zadawane Pytania: Poszerz Swoją Kolekcję Dzwonków

Dla prawdziwych pasjonatów ogrodnictwa, rozmnażanie roślin to kolejny fascynujący etap. Campanula oferuje kilka metod, które pozwalają na powiększenie kolekcji i dzielenie się nimi z innymi.

Metody Rozmnażania Campanuli

* Przez Podział (dla odmian kępiastych): To najprostsza metoda dla wielu perennialnych odmian dzwonków, np. C. portenschlagiana czy C. carpatica. Wykonuje się ją wczesną wiosną lub jesienią.
* Jak to zrobić: Ostrożnie wyjmij roślinę z doniczki. Delikatnie rozdziel bryłę korzeniową na mniejsze części, upewniając się, że każda ma zdrowe korzenie i co najmniej kilka pędów. Posadź rozdzielone części do nowych doniczek z odpowiednim podłożem.
* Przez Sadzonki Pędowe: Skuteczna metoda dla wielu gatunków, w tym C. isophylla.
* Jak to zrobić: Wiosną lub wczesnym latem pobierz sadzonki o długości około 5-10 cm z niekwitnących pędów (najlepiej z wierzchołków). Usuń dolne liście, tak aby pozostały 2-3 na górze. Możesz zan